İlk Sinema İmtiyaznamesi
Belge June 25, 2014

Memâlik-i Şâhânede Sinematograf Temâşâ Ettirilmesinin Şerâit-i İmtiyaziyyesi, 29 Zilhicce 1320 (29 Mart 1903)

 

Memâlik-i Şâhânede Sinematograf Temâşâ Ettirilmesinin Şerâit-i İmtiyaziyyesi[1]

 

Birinci Madde: Memâlik-i hazret-i padişahide umumi mahallerde menâzır-ı muhtelifeyi sinematograf ve lantermajik ve emsâli usûl ile irâe etmek imtiyazı 35 sene müddetle………’e ihsan buyurulmuştur.

 

İkinci Madde: İmtiyaz sahipleri ahd-i celîl-i cenâb-ı padişahide vücuda getirilen mebânî-i cesîme ve âsâr-ı celîle ve terakkiyât-ı maddiye ve kıtaât-ı askeriyeyi musavver resimleri memâlik-i şâhânenin köylerine varıncaya kadar kâffe-i nukâtında ahaliye bir ücret mukabilinde temâşâ ettirilerek ahalî-i merkûmenin veliyyü’n-nimet efendimiz hazretlerinin kâffe-i tebası hakkındaki inayetlerini ve şevket ü satvet-i padişahilerini idrak ile tenvîr-i efkâr-ı ubûdiyyetkârâne eylemelerine sa‘y edeceklerdir.

 

Üçüncü Madde: İmtiyaz sahipleri imtiyaz ferman-ı hümâyûnunun Bâbıâli’den kendilerine tevdi kılındığı gün alınmak üzere zât-ı hazret-i padişahinin arzu buyuracakları müessese nâmına bir defalık on bin adet lira-yı Osmani vermeyi taahhüt ederler.

 

Dördüncü Madde: Meblâğ-ı mezkûrdan maada imtiyaz sahipleri hasılât-ı gayr-ı sâfiye-i seneviyelerinden temâşâhânelerin icar ve vergileri ve memurîn maaşâtı ve resmlerin ahz ü irâesi masarifi gibi masarif-i umumiye ve sermayenin faiz ve tesviye-i deyni çıktıktan sonra geriye kalacak hasılât-ı sâfiyenin %10’unu hükûmet-i seniyyenin senevi hisse-i aidatı olarak hazine-i celîleye yahut zât-ı hazret-i padişahinin ferman buyuracakları bir müesseseye takdim ve tevdi eyleyeceklerdir.

 

Beşinci Madde: Bir eşkıya müsâdemesinin, bir askeri manevrasının ve bir muharebenin kâffe-i safahâtı manzûr-ı âlî-i cenâb-ı padişahi olmak arzu-yı hümâyûn-ı şeref-vâki olduğu takdirde imtiyaz sahipleri hadisât-ı mezkûrenin vukûundan evvel fotoğrafçılarını gönderip namuskârâne ve bi-tarafâne fotoğraflarını aldıracaklar ve bunları saray-ı hümâyûn-ı padişahide arz u irâe edecekler ve umuma veya heyet-i askeriyeye irâesi hususuna irâde-i seniyye-i cenâb-ı padişahi şeref-taalluk buyurulmadıkça mezkûr manâzırı hiçbir yerde temâşâ ettirmeyeceklerdir.

 

Altıncı Madde: İmtiyaz sahipleri efrâd-ı asâkir-i şâhânenin her türlü harekât-ı askeriye hakkındaki görgülerini tezyîd etmek maksadıyla efrâd-ı şâhâneden birinin edvâr-ı muhtelife-i talimiyesini, sınıf-ı muhtelifeye mensup muhtelif kıtaât-ı askeriye-i şâhânenin talim ve manevralarını resm-i geçitlerini ve bâ-husus avcılık, keşşaflık ve emniyet hıdemâtı gibi ta‘biyye ve seferiyeye teallük eden hıdemâtını tab‘a kelâl vermeyecek sûrette en şâyân-ı imtisâl kıtaattan alınan fotografilerini canlı fotografla tensîb kılınacak mahallerde haftada bir defa bâd-ı hevâ olarak asâkir-i şâhâneye temâşâ ettirecekler ve aynı usûlü bi-hasbe’l-meslek münasibi vechile bahriye ve itfaiye asâkir-i şâhânesi haklarında dahi arz u tatbik eyleyeceklerdir.

 

Yedinci Madde: Sâir zaman ve mahallerde asâkir-i şâhâne, efrâd-ı ahalinin verdikleri ücretin nısfıyla sinematograf temâşâ edebileceklerdir.

 

Sekizinci Madde: İmtiyaz sahipleri ziraatin terakkiyât-ı ahîresini, âlât ü edevât-ı ziraiyyenin vech-i istimâl ü hareketini hayvanât ve tuyûra müteallik sanayi-i ziraiyyeyi, müşterek zahîre ambarları usûlünü musavvir resimleri köylülere irâe ile onların tevsî-i ıttılâlarına hizmet edeceklerdir.

 

Dokuzuncu Madde: İmtiyaz sahipleri hıfzü’s-sıhha ve terbiye-i etfâle ve hayat-ı aileye müteallik en nezih ve en mergûb resimleri irâe ile ahlâk-ı umumiyyenin ıstıfâsına gayret edeceklerdir.        

 

Onuncu Madde: Medâris, mekâtib ve dârü’l-fünûnlarda şâkirdânın bazı ulûm ü fünûnu kolaylıkla anlayabilmeleri ve böylece talim ve tedrîs-i iyânînin usûl-i ittihâzı için imtiyaz sahipleri ulûm ü fünûn-ı mezkûrenin harekât ve tatbikatını musavvir resimler tersîm ve tedarik ettirip onları sinematograf vasıtasıyla şâkirdâna istenildiği zaman hafif bir ücret mukabilinde irâe eyleyeceklerdir.

 

On birinci Madde: Umûm-ı ahaliye hayat-ı sâiyâne-i beşeriyyeyi irâe etmek üzere gerek memâlik-i şâhânede vücuda getirilen âsârın vech-i inşâsı ve gerek muhtelif makinelerin çalışmasını sinematografla saha-i temâşâya vaz olunacaktır.

 

On ikinci Madde: İmtiyaz sahipleri sinematograf nâm diğer bayiskop ve lantermajik temâşâ ettiremedikleri mahallerde ve zamanlarda panorama ve kinetoskop usûllerine müracaat edecekler ve otomatik makineler dahi kullanacaklardır.

 

On üçüncü Madde: Bilâd-ı cesîmede sinematograf temâşâ ettirmek üzere hususi mebânî vücuda getirilecek ve kasabât ve kurâda ve panayırlarda ise imtiyaz sahiplerinin çadırları kullanılacaktır.

 

On dördüncü Madde: Bilâd-ı cesîmede sinematograf vesaire temâşâsı için vücuda getirilecek mebânîde zarafet-i mimariyyeye ve harife karşı her türlü esbab-ı tehaffüziyyeye riayet olunacaktır.

 

On beşinci Madde: Temâşâ ettirilecek her bir manzara evvel emirde memurîn-i saltanat-ı seniyyenin nazar-ı tasdik ü tasvîbine arz edilecek ve iktizâ eden müsaadesi istihsâl kılınacaktır.

 

On altıncı Madde: Memâlik-i ecnebiyeye ait menâzır ve vakâyiden âdâb ve ahlâka münâfî olmayanlar -miktarı yevmi programdaki resimlerin nısfını tecavüz etmemek üzere- bilâd-ı cesîmedeki mahall-i mahsusasında umuma temâşâ ettirilebilecektir. Fakat esası hurâfâta mübteni ve faidesiz ve münasebetsiz menâzırın irâesinden ictinâb olunacaktır.

 

On yedinci Madde: İmtiyaz sahipleri imtiyazları dâhilinde bulunan mevâddı vücuda getirmek için icap eden mühendisler ve makinistlerden maada kâffe-i müstahdemînini teba-i Osmâniyeden intihâb edeceklerdir. Maamafih yerli mühendis ve makinistler malumat ve şerâit-i mukteziyeyi ibraz eyledikleri takdirde açılan hizmetlerde onlardan da istihdâm eylemekte muhtâr bulunacaklardır.

 

On sekizinci Madde: Kâffe-i müstahdemîn fes giyecekler ve ahali ile temasta bulunanlar Türkçe konuşacaklardır.

 

On dokuzuncu Madde: İmtiyaz sahiplerinin teşkil edecekleri anonim şirketin ismi “Osmanlı Sinematograf ve Lantermajik ve Menâzır-ı Muhtelife İrâesi Şirketi” olacak ve merkezi İstanbul şehrinde bulunacaktır.

 

Yirminci Madde: Mezkûr şirketin devâir-i devletle muhaberesinde lisân-ı resmi-i devlet olan Türkçe kullanılacak ve şirkete taalluk eden her bir deâvî mehâkim-i Osmâniyede rü’yet olunacaktır.

 

Yirmi birinci Madde: Şirketin icrâ-yı sanat eylemesi için muktezî olup memâlik-i ecnebiyeden celb edilecek mevâdd gümrük resminden müstesna bulunacaktır.

 

Yirmi ikinci Madde: Şirketin icrâ-yı hüner için tesîs edeceği mebânî, emlâk ve akar nizamnamesi vechile vergiye tâbi bulunacaktır ve çadır kuracağı vakıf ve mîri arazi için münasip bir icâre alınacaktır.

 

Yirmi üçüncü Madde: Müddet-i imtiyazın inkızâsında bütün âlât ü edevât ve emlâk meccânen hükümet-i seniyyeye terk olunacaktır.

 

Yirmi dördüncü Madde: Memâlik-i şâhânenin mebâni-i resmiye vü cesîme ve âsâr-ı atîka-i mekşûfesinin resimlerini çıkartıp gerek dâhilde ve gerek memâlik-i ecnebiyede satmak hakkı da sinematograf imtiyazı sahiplerine ihsan buyurulmuştur.

 

Yirmi beşinci Madde: İşbu imtiyazın ihsanı tarihinden evvel bilâd-ı şâhânenin çıkartılmış resimlerinin fürûhtu men olunmayacak ise de imtiyaz tarihinden sonra erbâb-ı ticaret tarafından bu yolda resim çıkarılması men edilecektir.

Maamafih, âsâr-ı atîka nizamnamesinde muharrer olduğu veçhile keşf edilen âsârın resmini çıkarmak hususunda kâşif ve hafirlerin hukukuna riayet kılınacaktır.

 

Yirmi altıncı Madde: Müddet-i imtiyazın hitâmında hükûmet-i seniyye usûl-i mezkûreyi yine bir imtiyaza rabt eylemek dilediği takdirde imtiyaz sahipleri işbu şerâitle imtiyaza mazhar buyurulmayacaklardır.   

 

[29 Zilhicce 1320  (29 Mart 1903)]

 

Latinize: Ayşe Yılmaz, Samime İnceoğlu

 


[1] BOA., Y..PRK. AZJ, Dosya No: 46/16, 29 Zilhicce 1320 (29 Mart 1903).