Sinemayı Kim İcat Etti?
Belge November 18, 2015

1923’te Sinema Postası’nda yayınlanan bir yazı temel bir sorunun izinden gidiyor. C. imzalı makaleye göre sinemacılığın en eski ecdâdını bulmak için Fransız Lumiére kardeşler ya da Amerikalı Edison’dan öte Çin’e uzanmak gerekiyor.

 

Bu suâle[1] muhatap olan Fransız ise, hiç şüphesiz:

-Mösyö Lümiyer!..[2]

Diyecektir. Aynı suâli bir Amerikalı’ya irâd ederseniz,[3] sinemanın doğrudan doğruya “Edison”[4]tarafından ihtirâ[5] edildiğini söyler. Bir Belçikalı da muhakkak muhteri[6] “Plato”nun[7] ismini ileri sürer. Maamâfih, herkes, işine geleni iddia ededursun, sinemanın, yalnız bir muhteriin, bir âlimin mahsûl-i mesaisi[8] olmadığını tarih bize muhtelif sûretlerle ispat ediyor.

Sinemayı, şu halde kim, yahut kimler icat etti?... Cevabı kolayca verelim: Fen!.. Vâkıa[9] sinema da bir fendir, fakat ulûm[10] ve fünûnun[11] her şubesinin geçirdiği tekâmül[12] devresi ve hayat-ı hakikiyeyi[13] okşayabilecek vasıtaların iʻlâsı[14] ihtiyacı, muhtelif sanatların terakkisinden bir sinema çıkarmıştır.

Sinemacılığın en eski ecdâdı,[15] itiraf etmelidir ki Çinlilerdir. El ve parmaklara muhtelif[16]vaziyetler verdirmek sûretiyle bir takım hayvanât gölgelerini beyaz perdelerde canlandırmaktan ibaret olan bu (temâşâ[17] sahnesi), on sekizinci asrın evâsıtına[18] doğru Avrupa’ya geçti. (Çin Eşkâli) denilen bu oyun, hakikat-i halde[19] bizde de mevcut idi. Filhakika[20] “Karagöz” bunun, veya bu, “Karagöz”ün bir taklididir.

Bir müddet sonra “Lantern Majik”[21] ortaya çıktı. Bunun Alman papazlarından [Atnas Kirher][22]tarafından ihtirâ edildiği[ni] iddia edenler yanılıyorlar. Vâkıa bu rahip, bu mevzu üstünde hayli çalışmıştı. Fakat itmam edemedi. Rahip (Roje Bakon)’un[23] ihtirâ şerefini kazandığını, mevsuk sahifeler[24] bize gösteriyor.

Belçikalı [Plato], resimlerin süratle birbirini takip etmesi sûretiyle perde üzerinde harekâtı idare etmek kabil olabileceğini[25] düşündü. 1833’de [Plato]’nun ihtirâ ettiği makineyi, (Horper)’ın,[26]Fransalı [Reyno]’nun[27] ihtirâ-kerdeleri[28] takip etti.

 

Makalenin devamını okumak için tıklayınız. 

 

[Latinize: Samime İnceoğlu ve Ayşe Yılmaz]


[1] Suâl: Soru.

[2] Lumière kardeşler: 1862-1954 tarihleri arasında yaşamış Auguste Marie Louis Nicolas ile 1864-1948 tarihleri arasında yaşamış Louis Jean adındaki ilk film yapımcıları.

[3] İrâd etmek: Yöneltmek.

[4] Thomas Alva Edison: 1847-1931 tarihleri arasında yaşamış 20. yüzyıl yaşamını icatlarıyla büyük bir şekilde etkileyen Amerikalı mucit ve iş adamı. 

[5] İhtirâ: Bilinmeyen bir şeyi keşfetme, ortaya çıkarma.

[6] Muhteri: Bilinmeyen bir şeyi keşfeden, ortaya çıkaran, mucit.

[7] Joseph Antoine Ferdinand Plateau: 1801-1883 tarihleri arasında yaşamış Belçikalı fizikçidir.

[8] Mahsûl-i mesai: Çalışmanın ürünü.

[9] Vâkıa: Gerçekte.

[10] Ulûm: İlimler.

[11] Fünûn: fenler, sanatlar.

[12] Tekâmül: Olgunlaşma, gelişme.

[13] Hayat-ı hakikiye: Gerçek hayat.

[14] İʻlâ: Yükseltme, geliştirme.

[15] Ecdâd: Atalar.

[16] Muhtelif: Çeşitli.

[17] Temâşâ: Gösterim.

[18] Evâsıt: Orta.

[19] Hakikat-i halde: Aslında, gerçekte.

[20] Filhakika: Gerçekte, esasen.

[21] Latern Majik: Göstericinin ilkel biçimi, atası. [Önünde mercek, içinde ışık kaynağı bulunan bir karanlık kutudan oluşur. Merceğin odak noktasına yerleştirilen cama çekili resim, bu ışık kaynağının ve merceğin yardımıyla, görüntülük üzerine düşürülür.]

[22] Athanasius Kircher: 1601-1680 tarihleri arasında yaşamış Alman yazıbilimci.

[23] Roger Bacon: 1214-1294 tarihleri arasında yaşamış bilim insanı ve filozof.

[24] Mevsuk sahife: Sahih, dedile dayanan sayfalar.

[25] Kabil olmak: Mümkün olmak.

[26] Thomas H. Ince: 1882-1924 yılları arasında yaşamış Amerikalı prodüktör, yönetmen, sinema yazarı ve oyuncusu olduğu tahmin edilmektedir.

[27] Charles-Émile Reynaud: 1844-1918 tarihleri arasında yaşamış Fransız Fen öğretmeni ve mucidi, ilk canlı resim filmlerini yapan ve gösteren kişidir.

[28] İhtirâ-kerde: Eşine rastlanmayan, benzersiz keşif.