Halk ve Sevdiği Tiyatro
John Emerson - Belge January 25, 2016

1927’de John Emerson Artistik Sine’de yayınlanan yazısında o dönem için önemli bir sorudan yola çıkıyor. Sinemanın pek ziyade aranması ve beyne’n-nâs mazhar-ı rağbet olması acaba tiyatronun ehemmiyetini tenkîs etti mi?

Sinemanın pek ziyade aranması ve beyne’n-nâs[1] mazhar-ı rağbet[2] olması acaba tiyatronun ehemmiyetini tenkîs[3] etti mi?

 

Bu suâle:[4] mâli nokta-i nazardan[5]… tabii evet denilebileceği gibi, sanat nokta-i nazarından da yine tabii hayır denilir…

 

Bu, ne demektir? Yoksa sinemanın vâsi[6] memleketimizin her tarafına yaptığı azim miktarda filmin güzel ve iyi şeyler için hissetmekte olduğumuz zevk-i millimizi müthiş bir derece-i süfliyete[7]tenzîl etmediği[8] mi iddia edilmek isteniyor?

 

Tabii, hayır… çünkü, ne şimdi ne de başka bir zamanda, böyle bir “zevk-i milli” mevcut olmamıştır.

 

Hakikatte, aksi sabit iken yani, halkın zevki sinemanın kıymetini tenzil ettiği halde zavallı sinemayı “halkın zevki”ni berbat etmekle ithama sebep nedir? Her devirde ve her memlekette, her sanatın ehemmiyetini istisğâr eden,[9] onunla az ve çok temasta bulunan “halk zevki”dir.

 

Sinemanın revâcını[10] arttıran yalnız ucuzluğu değildir?[11] Halk, fena filmi iyisine nasıl tercih ediyorsa, sinemanın şâyân-ı hayret[12] iddialarını tiyatro piyeslerinin en iyisine tercih etmektedir. Halk, fena bir filmi anlıyor, fakat iyi film onun havsala-yı takdirine[13] sığmıyor. Bu da, anlamadığı şeyden nefret eden adi zihniyetin bir farikasıdır.[14]

 

Bundan birkaç hafta evvel, Nevyork’ta,[15] bir ziyafet esnasında, Mösyö Jes Laski,[16] kendi imalathanesinde son derece sanatkârâne filmler yapılmak husûsunda sarf edilen mesai ve gayretin muvaffakıyetsizliğe düçâr olduğunu[17] kemâl-i teessürle[18] söylemiştir.

 

Halka, cidden sanatkârâne ve bedii[19] bir sûrette yapılmış birçok film arz edilmiş ve fakat, hepsinde de nakdi[20] zararlara düçâr olunmuştu. Mösyö Laski, “Meselenin ruhu, film imalatında değil, halkın zihniyetinde mündemiçtir.[21] Seyircilerimiz, yüksek bir derecede tenevvür[22]edinceye kadar, kendilerine iyi filmler temin edilmeye nasıl muvaffak olunabileceğini bilemiyorum.” diye bu husûstaki sözlerine nihayet vermiştir.

 

Şüphesiz, Mösyö Laski’nin pek ziyade hakkı var. Bu son seneler esnasında, Amerika’da gayet değerli pek çok film gösterilmiştir. Meselâ: “Peter İbetson[23] – Hassas Tomi[24] – Doktor Ceki ve Mösyö Hayd[25] – Zigfirid[26]” ve diğer buna mümâsil[27] filmlerin hepsinde mâli nokta-i nazardan zarar edilmiştir. Sebebi de, bu filmlerin seyircilerin zekâsının kavrayamayacağı derece yüksek olmasıdır.

 

Yazının devamını okumak için tıklayınız.

 

 

[Latinize: Samime İnceoğlu ve Ayşe Yılmaz]

 


[1] Beyne’n-nâs: İnsanlar arasında.

[2] Mazhar-ı rağbet: Rağbet görme.

[3] Tenkîs: Azaltma.

[4] Suâl: Soru.

[5] Nokta-i nazar: Açıdan.

[6] Vâsi: Geniş.

[7] Derece-i süfliyet: Bayağı, düşük bir derece.

[8] Tenzîl etmek: İndirmek, düşürmek.

[9] İstisgâr etmek: Küçümsemek, küçük görmek.

[10] Revâc: Değer.

[11] Soru cümlesi olmamakla birlikte metnin orijinalinde soru işareti kullanılmıştır.

[12] Şâyân-ı hayret: Hayret verici.

[13] Havsala-i takdir: Takdir etme, değerini tespit ve tayin etme anlayışı.

[14] Farika: Ayırıcı özellik, gösterge.

[15] New York.

[16] Jesse Louis Lasky: 1880-1958 yılları arasında yaşamış ABD’li film yapımcısı.

[17] Düçâr olmak: Uğramak, sonuçlanmak.

[18] Kemâl-i teessür: Büyük bir üzüntü.

[19] Bedii: Güzel, estetik.

[20] Nakdi: Parasal, maddi.

[21] Mündemic: İçkin.

[22] Tenevvür: Bir şey hakkında bilgilenme, aydınlanma.

[23] Asıl adı Forever olan ancak Peter İbbetson adıyla bilinen, senaryosunu Ouida Bergère’in kaleme aldığı George Fitzmaurice’in yönettiği 1921 yapımı film.

[24] Sentimental Tommy: John Stuart Robertson’ın yönettiği James M Barrie’nin romanından uyarlanan 1921 yapımı film.

[25] Dr. Jekyll and Mr. Hyde: John Stuart Robertson’ın yönettiği Robert Louis Stevenson’ın romanından uyarlanan 1920 yapımı film.

[26] Siegfried: Die Nibelungen serisinin ilki sayılan Fritz Lang’ın yönettiği 1924 yapımı film olduğu sanılmaktadır.

[27] Mümâsil: Benzer.