Sinema Sorgu Masasında
Ayşe Adlı - İnceleme 10 Şubat 2016

Hayatta sorular mı önceliklidir, yoksa onların doğmasına sebep olan cevaplar mı? Buna bir çırpıda karar vermek kolay değil. Anlatım biçimi, dili ve etkileyiciliği itibarıyla son asrın en etkili sanatlarından olan sinemanın neyi anlattığına da tek bir cevap vermek kolay değil. Ya da tek bir cevapta ısrar etmemek gerekir belki de. Tıpkı bu kitapta izlenen yöntem gibi…

Sinema Neyi Anlatır? muhatap olduğunuzda, zihninize birbirini değilleyen onlarca seçeneğin hücum etmesine sebep olacak bir soru. Her sanat eseri elbette bir şeyler anlatmaktadır. Ancak tekrar eden her girişimin aynı şeyi anlatmaya devam ettiğini söylemek mümkün olabilir mi? Yıllarını sinemayla ilgili çeşitli alanlarda eser vermeye adamış insanlara yönelttiğinizde soru da cevaplar da ayrı bir mana ve önem kazanıyor elbette. Ayşen Oluk Ersümer’in derlediği Sinema Neyi Anlatır kitabı, ‘duydukları andan itibaren heyecanlanan, cevabın peşine düşen, yıllardır sinema alanında çalışmalarına rağmen yeniden düşünen ve taze cümleler kuran’ sinemacıların kendi perspektifleri doğrultusunda verdikleri cevaplardan oluşuyor.

 

Godard, “Göremediğiniz şey akıl almazdır… Size bunu gösterme görevi sinemaya düşer…” der. Bresson’a göre ise kaba gerçek hakikati vermez! Hakikate erişmek için farklı yollar, yöntemler takip etmek ve yeni sorular sormak gerekir. Sinemanın bu manada bir cevap olduğu tartışma götürmez bir gerçek. Ayşen Oluk Ersümer’e göre “Bizler göremediğimiz gerçeğe belki de ancak soyut olanın, hayalin, rüyanın, illüzyonun dolayımından geçerek yaklaşabilir ya da varabiliriz. Bir hayal perdesi olarak sinema anlattıklarıyla ve anlatma biçimiyle bize o dolayımı sağlar.”

 

Kitapta, sinemanın hangi sorunun cevabına karşılık gelebileceğine dair ilk cevap Ümit Ünal’a ait. Yazar, ‘Sinema Edebiyatı Anlatır!’ teması altında sinemanın sözlü ve yazılı dilden farklı, kendine özgü dilini, bir cümleyi sinema diline çevirmenin zorluklarını, basit bir sahneyi çekerken bile kamera ve ışık konusunda verilmesi gereken kararların çokluğunu, zaman heykeltraşlığı olarak kurgu aşamasını, tecrübelerinden hareketle anlatıyor. “Hikâye anlatmak şu zalim dünyaya karşı ayakta kalabilmek için insanlığın geliştirdiği en eski icatlardan biridir.” diyor Ünal. Ve bu hikâyeyi en çarpıcı ve etkili anlatmanın yolu da sinema. Neyi hangi açıdan, ne kadar göstereceğiniz, neyi gizleyeceğiniz belirliyor tekniğinizin gücünü. Heykeltraşlıkla arasındaki paralellik de burada kuruluyor. Ustalık, neyin gerekli, neyin fazla olduğuna karar vermekle görünür hale geliyor. Sinema, Lumiére Kardeşler’den beri insanları gösterdiği şeylerin gerçekliğine inandırmak istedi. Ve çoğunu inandırmayı başardı da. Diğer sanatlara karşı üstünlüğü de buradan geliyordu Ünal’a göre.

 

Hakan Savaş, ‘Sinema İnsanı Anlatır!’ diyor ama daha girişte Picasso’nun ‘Sanat nedir?’sorusuna verdiği cevaba sığınıyor: “Bilseydim, kendime saklardım…” Yine de cevapsız bırakmıyor okurlarını Savaş. Öncelikle sanatın işlevinden başlayarak bir tanımlama yapmaya girişiyor. Sanat insana; dünyayı, hayatı, insanı ve insan hayatını yeni bir açıdan görme, idrak etme yorumlama ve değerlendirme biçimi sunar diyor. “Nermi Uygur’un deyişiyle ‘sanat, insana kendisini öğretendir.’ Ya da yine Jean Paul Sartre’ın deyişiyle ‘sanat dünyayı, özellikle de insanı öteki insanlara gösterendir.”

 

Burada kalmıyor elbette. Kendimizi felsefenin ve edebiyatın derinliklerine bırakmışken devreye Oğuzhan Ersümer giriyor ve ‘Sinema Yönetmeni Anlatır!’ diyerek itiraz ediyor. Truffaut, Godard, Wenders gibi yönetmenlerin izlerini takip eden yazar, sinemanın öncelikli meselesinin “Kendini Bilmek!” olduğu iddiasını ispata girişiyor.

 

Sinemanın içinden çıktığı toplumun kültürünü ve zihniyetini ifade ettiğini savunan sıradaki yazarımız Oğuz Adanır’a göre ise ‘Sinema Zihniyeti Anlatır’. Ve cevaplar ard arda sıralanıyor; Sinema Kültürü, Sınıfı, İktisadı, Felsefeyi, İzleyiciyi, Aşkı, Rüyaları, Kara Mizahı… anlatır! Hepsi yanılmaktadır ya da herkes haklıdır.  Tıpkı yazarlar gibi nereden baktığınıza ve ne anlamak istediğinize bağlı olarak değişir bu sorunun cevabı. Fakat şu bir gerçek ki karşınızdaki ne anlatırsa anlatsın cevabı siz seçer alırsınız içlerinden.

 

Bakış açısını genişletmek ve kendi cevabını bulmak isteyenler için ilham verici makalelerin yer aldığı Sinema Neyi Anlatır için kütüphanelerinizde yer açmanızı tavsiye ederiz.

 

 

Sinema Neyi Anlatır

Derleyen: Ayşen Oluk Ersümer

Hayalperest Yayınevi

320 sayfa