İstanbul’da Sinema Hayatı
Belge January 27, 2017

Müdhike dergisinde, 1924’te yayınlanmış bir makale. Yazar, İstanbul’daki sinema hayatına dair kıymetli bilgiler paylaşıyor; şehirdeki mevcut sinema salonları, açılacak yeni salonlar, izleyicilerin sinema ile kurdukları ilişki gibi birçok detaya değiniyor.  

 

İstanbullular sinemaya güya meraklı görünürler; fakat birisi bu koca şehirde kaç sinema olduğunu düşünecek olsa bu merakın pek sathi olduğu hemen tahakkuk eder. Çünkü bütün şehirde sinemalar yirmiyi geçmez. Küflü dumanlı kahvelerde, çayhane köşelerinde tavla iskanbil karşısında beyin çürütmek halkımızca bu temiz ve şık eğlenceye tercih olunuyor.

Bu ne kadar şâyân-ı teessüf[1] ise son senelerde şehrimiz sinemacılığının ecnebi elinden milli ellere geçtiğini görmek o kadar bâdi-i inşirahtır;[2] pek yakın zamanlara kadar en milli köylere kadar yabancı ellerin inhisârında[3] kalmış olan sinemacılık bugün Beyoğlu’nda bile Türk eline geçmektedir.

Ve bu eller Türk zevk ve teşebbüsü namına fahr[4] ve gururu teşvik edecek parlak, müsmir[5] icraat ile izhâr-ı faaliyet[6] etmektedir; mesela Beyoğlu cihetinde geçen sene pek muhteşem bir mevsim yapmış olan “Elhamra”dan[7] sonra Suat Fire Osman Bey tarafından tecdîd[8] ve telvîn[9] edilerek tesis edilmiş olan “Asri Sinema”[10] (eski küflü Amfiteatr[11]), sonra pek yakında açılacağı ilan edilen “Opera Sineması”[12] hep bu ince zevk-i sanatla ve aynı zamanda ciddi kabiliyet-i idare ile mümtaz müesseseler olup Türklük namına hakikaten bâdi-i iğtirârdır.[13] Sonra Kadıköyü’nde Hale,[14] Şehbal,[15] ve Halk Sinemaları[16] da aynı vechile Türk zevk ve teşebbüsü hususunda numune-i imtisâl[17] olacak bir dikkat ve intizam[18] ile mevsimlerine devam ediyorlar ve parlak programlarla civar halkı memnun ve minnettar bırakıyorlar.

Yazının devamını okumak için tıklayınız.

 

[Latinize: Ayşe Yılmaz ve Samime İnceoğlu]

[1] Şâyân-ı teessüf: Üzüntü verici.

[2] Bâdi-i inşirah: Sevinç kaynağı.

[3] İnhisâr: Tekel.

[4] Fahr: Övünç.

[5] Müsmir: Verimli.

[6] İzhâr-ı faaliyet: Faaliyet ortaya koyma.

[7] Elhamra Sineması: 1920’de pasaj ve tiyatro olarak inşa edilen İstanbul Beyoğlu İstiklal Caddesi 130 numarada Elhamra Pasajı’nda, önceleri Fransız Tiyatrosu’nun bulunduğu bu yer, 1923 yılından itibaren sinema olarak hizmet vermiştir.

[8] Tecdîd: Yenileme.

[9] Telvîn: Boyama.

[10] Asri Sinema: Eski Anfi olarak bilinen 1924’te inşa edilen, sahipleri İstanbul Belediyesi İşletmecileri önce Hanri Habib sonra Necip Erses olan sinema.

[11] Amfiteatr: Pathé Sineması haline gelen Tepebaşı’ndaki eski Anfi Tiyatrosu.

[12] Opera Sineması: 1924 yılında açılan ve Emek Sineması’nın hemen yanında bulunan sinema, daha sonra İpek Sineması’na dönüşmesinin ve bir dönem Şehir Tiyatroları Komedi Sahnesi olarak kullanılmasının ardından kapatılır.

[13] Bâdi-i iğtirâr: Gurur verici.

[14] Hale Sineması: Eski adı Apollon Tiyatrosu olan, bugün Rexx Sineması olarak bilinen sinema.

[15] Şehbal Sineması: Kadıköy Kuşdili Çayırı’ndaki mesire alanında yer alan sinema.

[16] Halk Sineması: 1920’de Kadıköy’ün ve İstanbul’un en ünlü ve en büyük bahçe sinemalarından biri olarak açılan Mısırlıoğlu Sineması’nın yer aldığı, film gösterimlerinin yanısıra konser, tiyatro ve zaman zaman sünnet düğünlerinin yapıldığı bahçe bir süre sonra Halk Sineması adını aldı.

[17] Numune-i imtisâl: Örnek teşkil etme.

[18] İntizam: Düzenlilik.