Emre Konuk: “Yönetmenlik Çok Tehlikeli Bir Meslek”
Ayşe Yılmaz - Yorum February 09, 2017

Hayat sana bir kanca atar. Bak, burada güzel bir hikâye var der ve sen buna inanırsın. Sonra onu içinde büyütürsün. Karmaşık bir sürü notlar vardır ortada. Sonra hepsi birleşir, bir film hâline gelir ve insanları bu filme inandırırsın. Bütün ekibi, yapımcıları… Bazen yapmaman gereken bir filme de inanabilirsin.

 

Bilim ve Sanat Vakfı Sanat Araştırmaları Merkezi ve Türk Sineması Araştırmaları'nın (TSA) düzenlediği Hayâl-i zî-ruhtan Sinemaya programının on üçüncüsünün konuğu ilk filmi Çırak ile Emre Konuk’tu. Filmin izlenmesiyle başlayan program; yönetmenin sinemaya adım atma serüveni, filmin çekim aşamaları, öncesinde nasıl bir yol izlediği, karakterlerin ortaya çıkış sürecinin konuşulduğu söyleşi ile devam etti.

Emre Konuk’un sinemayla tanışması edebiyat sayesindedir. Edebiyat öğretmeni, Çehov’un bir hikâyesini verir ve kendilerine göre bir son yazmalarını ister öğrencilerinden. Konuk’un ortaya koyduğu son, Çehov’unkine çok yakındır. Böylece iyiden iyiye Çehov’a merak sarar. Ardından bu konuda filmler yapıldığını keşfeder. Artık bir sonraki adım, kendi filmini çekmektir. Çok sevdiği bir filmin karesinin ekran görüntüsünü alıp masasına koyar, sonra onun küçük bir maketini yapar. Kamerayı yerleştirip ışığı yukarı aşağı oynatarak o karedeki hissi yakalamanın yolunu bulmaya çalışır. Bunun dışında hiçbir deneyimi yoktur ve eline aldığı babadan kalma kamerayla denemeler yapıp izleyerek tecrübelerini genişletir. Ortaya çıkan kötü sonuçlar, denemelerini sıklaştırır. Başarısızlıktan beslenerek bu duygunun üzerine gider ve zamanla yaptığı kurgularla işin rengi değişir. Böylece okul yıllarında bazısında yönetmen, bazısında sesçi ve ışıkçı olduğu 100-150 kısa film çeker.

Başta oyun gibi başlayan bu macera bir anlatma aracına dönüşür. Konuk’a göre, doğamızda bir anlatma ihtiyacı vardır. Bu bağlamda yönetmenliğe sıvanmış biri senaryo yazarlığı, kurgu, görüntü, ışık, ses vs. gibi birçok alanda kendini geliştirmelidir. Bu düsturla hareket eden yönetmenin sinemaya ilk profesyonel adımı, Tayfur Aydın’ın 2011 tarihli filmi İz’deki (Reç) görüntü yönetmenliğiyle gerçekleşir. Sonrasında başka filmlerde de görüntü yönetmenliği yapacaktır. Hepsinin bütçesi, yönetmen stili gibi birçok unsuru birbirinden farklıdır ve tüm bunları tecrübe etmenin avantajını kendi filmine yansıtır.

Filmde, sokak dâhil hiçbir mekân gerçek değil, bir dekordan ibarettir. Bu durum, izleyiciye dekor hissi geçmediği sürece yönetmenin hayal ettiği dünyayı birebir yakalamasına zemin hazırlar. Konuk, görsel dilin kurulması, onun hikâyeye hizmet etmesi, ayrıca rejisi ve görüntüsü açısından başarılı bir eser ortaya konması için filmin her biriminin iyi olmasından yanadır. Bu sebeple oyuncularla yirmi güne yakın okuma provası yapar.

Yönetmen, neredeyse bütün filmlerine, motor demeye 7-8 saat kala; dekor, oyuncular vs. her şey hazırken “Sen bunu niye çekiyorsun? Bu film çok da iyi bir film olmayabilir.” gibi iç hesaplaşmalarla başlar. Bu tarz vesveseler yönetmeni sette diri tutar. Çırak’ta da böyle bir süreç yaşar ama sete çıktığında o sorular artık yoktur. Aynı ikinci filmiyle ilgili kafasında beliren soru işaretleri gibi: “Hayat sana bir kanca atar. Bak, burada güzel bir hikâye var der ve sen buna inanırsın. Sonra onu içinde büyütürsün. Karmaşık bir sürü notlar vardır ortada. Sonra hepsi birleşir, bir film hâline gelir ve insanları bu filme inandırırsın. Bütün ekipleri, yapımcıları… Bazen yapmaman gereken bir filme de inanabilirsin. O yüzden çekmeden önce bir filme inanmak tehlikeli. Yönetmenliğin çok tehlikeli bir meslek olduğunu söyleyebilirim.”

Çırak’taki Âlim karakterinin yaşantısı aynı Çehov hikâyelerindeki gibi baştan anlatılmaz. Bu tarz bir anlatım daha çok düşünmeye ve tartmaya sevk eder insanları. Atmosfer yaratmada seçtiği yöntem ise Kafkaesk yapıdır. Edebiyat, yönetmenin her zaman etkilendiği ve yaptığı sinemayı etkilemesini istediği bir alandır çünkü.

Âlim karakterinin ortaya çıkış sürecinde ise birkaç etken vardır. Konuk’un kendi doğum gününe denk gelen amcasının trafik kazası sonucu trajik ölümü arasındaki hayatı boyunca yaşadığı gelgitler, annesinde çocuğunun karnında ölmesine bağlı gelişen panik ataklar, çevresinde bu rahatsızlığa yakalanan tanıdıklar ve bunların ölüm korkusu meselesinde birleşmesi… Bütün bunlardan hareketle, karşısına çıkan bir karikatürden de yola çıkarak “hayatını dikemeyen bir terzi çırağının hikâyesi”ni anlatmaya karar verir. Bu, sadece mesleki anlamda değil, hayatta da bir çırak olma hâlini çağrıştır.

Âlim’i oynayan Hakan Atalay gerçekte de panik ataktır. Aslında Âlim rolünü Nadir Sarıbacak oynayacaktır ama teaser’ın çekileceği gün müsait değildir ve onun yerine Hakan Atalay’dan yardım istenir. Yönetmen çekimler sonunda aradığı oyuncunun o olduğu kanısına varır.

Her karakter için ayrı ayrı biyografi yazarak bu sayede karakterlerin canlandığını ve ayağa kalktığını savunan yönetmenin en keyif alarak yarattığı karakter Makbule Hanım’dır. Makbule, Âlim’in değişip dönüşmesine katkı sağlayan teknik bir yapı unsuru. Filme girmesiyle ölmesi birdir ve filmin umutlu bitmesine alan açar. Çünkü onun sayesinde Âlim bir yol ayrımına gelir.

Filmde bir insanın olgunlaşma sürecine tanıklık edilir. Yönetmen, bu sürecin tekniğini şu ifadelerle dile getirir: “Filmin matematiğini kurarken 4 aşamalı bir katman belirliyorum. Birinci aşama, istenen başarı: panik atağı yenme. İkincisi, istenmeyen başarısızlık: LPG meselesinin patlaması ve evini taşıması ve sonrasındaki olaylar. Üçüncüsü, istenen başarısızlık: tasavvuftaki şer gördüğünde hayır vardır, meselesi gibi Âlim’in kafasını vurmasının büyük bir eksikliği bulmasına yol açması. Sonuncusu, istenmeyen başarı: karakterin hayatında bir şeyleri değiştirmeye başlaması ama o yolda çok şey kaybettiği için artık onu istememesi. Birçok başarılı filmde görürsünüz bunu. Bu 4 aşama bir karakterin de dönüşümünü ortaya koyar.”

Konuk’a göre bir sinemacı hayatla ilgili dertlerini yaptığı filmin içine serpiştirmeli. Zira Çırak’taki birçok vurgu kendi görüşlerine atıf yapar niteliktedir. Örneğin tüm esnaf teşkilâtını bünyesinde barındıran AVM ile ilgili sıkıntılarını dile getirmek ister ve “Elveda terziler, hoş geldin H&M” gibi bir anlatıyı filmin alt metnine yerleştirir. Bunun yanı sıra filmi bitirdikten sonra dâhil ettiği ampul meselesini de bir metafor, bir sembol şeklinde kullanır. Aynı şekilde ayna meselesi de filmde büyük yer tutar. Ayna, Âlim’in gerçek olduğu tek yerdir. Saçma hareketler yaptığı, kendisiyle konuştuğu, alay ettiği bir mekân ve insanın en büyük sırdaşı... Her şeyden önce aynaya karşı rol yapmaz. Buna benzer diğer bir unsur, filmin birçok sahnesinde duyulan ezandır.

Son olarak filmin maliyeti, aldığı bol ödüller karşısındaki duruşu ile ilgili soruları cevaplayan yönetmen, film için önce gerçek mekânlar bakar ama bir türlü aradığını bulamaz. Ayrıca elindeki parayı doğru kullanması gerekir. Bu yüzden filmi dekorla çekmeyi seçer. Storyboard’a göre mekânı şekillendirir. Bunun tek dezavantajı, dekorun kişiyi her yere bir nesne koymaya itmesidir. Ayrıca bu noktada doğru ekibi bulmak da önemlidir. Yönetmen, sette yapımla ilgili bir meseleyle veya teknik ekipten gelen problemlerle uğraşıp vakit kaybetmemelidir.

Bol ödüllü film Çırak’ın ilk gösterim günündeki hislerini, “Kendini çok özel hissediyorsun ama yine insanın zihninde soru işaretleri beliriyor. Acaba sesi iyi mi? Bir kere daha mı izleseydik? Sonra filmi değil de, insanları izlemeye başlıyorum. Filmde belirlediğim on yerde beklediğim tepkiler de geliyor. İlk gösterim sende “olmuş” izlenimi uyandırıyor. Ödül açıklanınca sadece halk değil, bir sinemacı topluluğunu da etkilemenin verdiği hazzı yaşıyorsun. Bunun riskli bir tarafı da var. Sürekli ödül almaya başladık. Ödül trafiği yaşadık ve bu sıradanlaştı. Ödüller motive edici bir güç ve bunun sonraki filmler için bir karşılığı olduğu hissini güçlendiren bir tarafı var. Evin köşesinde duran bir sürü ödüle bakıp “yaptım” diyebiliyorsun ve bu seni devam etmeliyim, düşüncesine sevk ediyor. Tabii sonrasında daha iyi olanı ararken kaybolmak da söz konusu. O yüzden bu filmle birlikte üçlemenin gelecek iki filminin de plânları hazırdı. Kendine bir yol çizdinse aşamalarını da plânlaman lâzım. Ayrıca bu filmde birçok filmden kareler alıp kullandım. Bana göre öykünmek, çalmak demek değil.”