Sinema Hakkında Notlar - 3 -
Cevdet Reşid - Belge 17 Ağustos 2015
1921'de Yarın dergisinde Cevdet Reşid'in yazdığı yazıların üçüncüsünü yayınlıyoruz. Cevdet Bey bu yazısında Avrupa ve Amerika'daki sinema sektörü hakkında detaylı bilgiler verir.

 

 

Sinemanın terakki ve tamimî[1] ile mevcut (ekran)lar programlarının ihtiyacından pek fazla film telif edilmeye başlandı.

 

Mesut bir rekabet bu ticaretin sınâi mevcudiyetini takviye etmiş oldu, çünkü artık bir filmin satılabilmesi dekorlarında ihtişam ve hakikate yakınlık, pelikülünde cins ve metanet nokta-i nazarından bazı şerâit-i[2] fenniye, mevzuunda mana itibariyle zenginlik, tarz-ı temsilinde yüksek eser-i sanat gibi husûsâta tabi oldu.

 

Herkes herhangi bir senaryonun film üzerine alınmasını taahhüt edebilir, fakat yukarıda kaydettiğimiz şerâiti temine husûsi servetler kâfi gelemediğinden film ticareti şirketler tarafından yapılmaktadır.

 

Amerika’da, bilhassa sinema memleketi olan Kaliforniya’da bu şirketlerin sermaye ve vesâiti akıllara hayret verir. Evvelce bahsettiğimiz Vitagraf müessesesi şatolara ormanlara maliktir. Fabrikalarında binlerce amele işler. Vasi[3] arazisi içinde müesseseye ait tramvay hudûdu[4] ile amelenin sabah ve akşamları işlerine gidip gelmeleri temin edilmiştir. Fabrika civarında ameleye mahsûs yemekhaneler sinema salonları kahvehaneler vardır. Artistlerin boş vakitlerini hoşça geçirmeleri için spor kulübü, kütüphane, tiyatro, seyrek; gazinolar mevcuttur. Bu müessesenin zenginliği hakkında daha iyi bir fikir alabilmek için tahattur edelim[5] ki Niyu York’un yevmi gazetelerinin birinde karikatürcülük eden (Zigoto) iki sene evvel Vitagraf direktörleriyle bir kontrat yapmıştı. Zigoto üç sene müddetle Vitagraf hesabına komik senaryolar yazacak ve onları oynayacak idi. Buna mukabil ticarethaneden 3.600.000 dolarlık bir angajman alıyordu. Fazla olarak Zigoto’nun ilham ! toplayabilmesi için kendisine tahsisat fevkalade verilmişti. Mesela Zigoto Hindistan’a ait bir eser yazmak istedi mi tetkikatta bulunabilmesi için emrine yat verilecek Zigoto Hindistan’a gidecek orada bir müddet seyahatten sonra Amerika’ya dönecekti. Hatıratını tespit ile senaryosunu doğurabilmesi için sükûnete ihtiyacı tabii olduğundan filân sahildeki malikânede bir müddet ikameti ve esbâb-ı[6] istirahati temin edilecekti. Hazır sırası gelmiş iken söyleyelim: Vitagraf aldandı. Çünkü Zigoto kendisinden beklenileni veremedi. Bilhassa eski dünyada adeta görülmeden geçiyor. Amerika’nın her şeye gülen, her şeyde bir harikuladelik gören sade köylüleri beğeniyorlarmış. Zigoto müessesesi hayat-ı sanata yabancı bir hadise olduğundan Amerikalılar için -dolar memleketinin ebedi gayesi- orijinal olsa bile gayr-ı tabii addedilmek lazım gelir.

 

Avrupa’da böyle ticarethane olmadığı gibi böyle angajmanlar da yoktur. Fakat bununla Avrupa sinemacılığının kıymettar eserler meydana getiremeyeceği zannedilmesin. Filhakika Amerikalıların vesâit itibarıyla pek büyük faikiyetleri[7] vardır. Mesela Fransa’nın şimal[8] eyaletleri daimi sis, bulanık havasıyla (açık havaları) müteselsil[9] enstantane ile almaya gayr-ı müsait olduğundan kış gelince sinemacı kafileleri leylekler ve kırlangıçlar gibi cenûb[10] eyaletlerine hicret ederler. Amerikalıların buna ihtiyaçları yoktur. Ziyasından istifade edilecek güneş bulut arkasına saklanmış ise Amerikalı havanın açılmasını veya havası açık olan uzak yerlere gitmeyi beklemez ve düşünmez. Bulutun altında ikişer üçer yüz bin mumluk birçok güneşleri yakar ve döndürmesine devam eder. Yahut da İstanbul’un bir mahallesinde alınacak birkaç saniyelik sahne için hemen oldukları yerde koca bir İstanbul mahallesi yapmaktan çekinmezler. Ne (frank) ne de (lir[a]) doların yaptığını yapamazlar. Bununla beraber Avrupa’da da bazı ticarethaneler büyük fedakârlıklardan çekinmiyorlar.

 

Yazının tamamını okumak için tıklayınız.

 

[Latinize: Samime İnceoğlu ve Ayşe Yılmaz]

 

[1] Tamim: Umumileştirme .

[2] Şerâit: Şartlar.

[3] Vasi: Geniş.

[4] Hudûd: Sınırlar.

[5] Tahattur etmek: Hatırlamak.

[6] Esbâb: Sebepler.

[7] Faikiyet: Üstünlük.

[8] Şimal: Kuzey.

[9] Müteselsil: Sıralı, zincirleme.

[10] Cenûb: Güney.

YORUMLAR

Bu içeriğe henüz yorum yapılmamıştır.

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz buradan üye olabilirsiniz.