Sarıkamış Cephesine İstenen Sinematograf
Ayşe Yılmaz - Belge 26 Aralık 2015

Sene 1915, Sarıkamış'tan çekilen şifreli bir telgrafta yazılanlar ilginçtir. Komutan Hafız Hakkı Paşa askerlerin kışın can sıkıcı günlerini çabuk geçirebilmesi, özellikle de hastaların eğlendirilmesi için Erzurum valisi aracılığıyla İçişleri Bakanlığı’na, masrafları ordunun karşılayacağı iki sinema kumpanyasının gönderilmesini talep eder...

 

1915 yılına ait şifreli bir telgraf,[1]  orduyla sinemanın yollarının kesiştiğine dair önemli bir örnektir. Mekân Sarıkamış. “Allahüekber Dağları’nda on binlerce şehide mezar olan metrelerce kar, bitmek bilmeyen ve canlar alan tipi ve Mehmetçiği âniden bastıran uykunun ardından ölüme götüren uğursuz ayazlara uzanan zor ve kahredici bir bozgunun yaşandığı bölgenin”[2] komutanı Hafız Hakkı Paşa'dır.

 

İlkin ordunun gözetiminde bir sinematograf gönderilip gönderilmeyeceği sorulur. Ancak olumlu bir sonuç alınamaz. Ardından Hakkı Paşa, askerlerin kışın can sıkıcı günlerini çabuk geçirebilmesi, özellikle de hastaların eğlendirilmesi için Erzurum valisi aracılığıyla İçişleri Bakanlığı’na, masrafları ordunun karşılayacağı iki sinema kumpanyasının gönderilmesi talebinde bulunur. Bu isteği ilginç kılan savaşın şiddetle yaşandığı bir bölgeden gelmesidir ve talep onca rakam arasına sıkıştırılmış kelimelerle ifade edilir.

 

Hakkı Paşa günlüklerine baktığımızda, askerlerinin en önemli gereksinimi şu şekilde dile getirir:

 

“Düşman böyle bir havada taarruz etmeyeceğine kanîim. Bu sebepten askeri mevzileri yakındaki köylere çektirip bolca istirahat ettiriniz. En ziyade buna ihtiyaçları vardır.”[3]

 

Telgrafın tarihi göz önüne alındığında, bu arzunun büyük ihtimalle gerçekleşmediği ortada. Çünkü çok kısa bir süre sonra askerlerin durumu iyiden iyiye kötüleşir ve ordu bozguna uğrar.

 

 

 

 

 

Dersaadet Telgrafhanesi Mektubi Kalemi[4] [Mühür içindeki yazı]

 

Telgrafnameyi getirene bahşiş verilmeyecektir.

 

190

Şifre 399 

         

Ahz:

Sıra numarası:

Vasıta merkezi:

Tarih: Fî 9 Kanûn-ı sânî [1]330

2 saat 25 dakika

Memur imzası:

30 ham aded

 

Sevk veya keşîde[5]:

Numara:

Tarih: 9 Kanûn-i sânî sene [1]330

2 saat 40 dakika

Memur imzası: [Hilmi]  

          

Mahrec[6]: Erzurum

Numara: 90665

Aded-i Kelimat[7]: 20

İşarât-ı muhtemile[8]: 80

Sabah

Akşam 1

 

Devlet-i Osmaniye Posta ve Telgraf ve Telefon Nezareti

 

Hükümet muhaberât-ı[9] telgrafiyyeden dolayı bir gûna[10] mesuliyet kabul etmez.

 

 

Dahiliye Nazırı Talat Bey Efendi

 

Evvelce ordunun müsaade ve nezareti tahtında[11] olmak üzere bir sinematograf gönderilip gönderilmeyeceği sorulmuş ve ordudan adem-i muvafakat[12] cevabı verilmiş idi. Şimdi Hafız Hakkı Paşa Hazretlerinden alınan telgrafta askerin kışın can sıkıcı günlerini çabuk geçirmek bi'l-hassa[13] hastaları eğlendirmek için gitmek olup masârifi[14] orduya ait olmak üzere iki sine kumpanyasının gönderilmesini zat-ı sâmîlerine yazmaklığımı iş‘âr ediyorlar[15] efendim.

 

Fî sene-i minhu 8/9

 

Erzurum Valisi

Tahsin

 

Yazıldı

 

 

 

[Latinize: Samime İnceoğlu ve Ayşe Yılmaz]

 

 

 

[1] BOA, Dosya Nr. 458, Gömlek Nr. 102, Fon Kodu: DH.SFR.

[2] Bardakçı, Murat (der.). Hafız Hakkı Paşa’nın Sarıkamış Günlüğü. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2014, s. 29.

[3] Bardakçı, Murat (der.). a.g.e., s. 95.

[4] Mektubi Kalemi: Sadaret tarafından çeşitli makamlara yazılan emir ve buyruldular bu kalem tarafından yazılmaktadır.

[5] Keşîde: Çekilmiş.

[6] Mahrec: Çıkış yeri.

[7] Kelimat: Kelimeler.

[8] İşarât-ı muhtemile: Tahmini işaretler.

[9] Muhaberat: Haberleşme.

[10] Gûna: Tür, çeşit.

[11] Taht: Alt.

[12] Adem-i muvafakat: Uygunsuz.

[13] Bi’l-hassa: Özellikle.

[14] Masarif: Harcamalar.

[15] İşʻâr etmek: Yazı ile haber vermek, bildirmek.

YORUMLAR

Bu içeriğe henüz yorum yapılmamıştır.

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz buradan üye olabilirsiniz.